گونه ها و گیاه شناسی پسته

درخت پسته اهلی با نام علمی Pistacia vera   از گیاهان تیره آنا کاردیاسه یا تیره پسته و از دولپه ایها و جداگلبرگان است. گیاهان این تیره به صورت درخت و یا درختچه هستند. برگهای ساده ویا مرکب دارند وگلهای آنها منظم، نر یا ماده هستند و دو گل نر و ماده روی یک یا دو پایه است.
 گیاهان این تیره مجموعا 75 جنس و600 گونه را تشکیل می دهند که بیشتر در مناطق بین استوایی تا معتدله پراکنده است). گونه های جنس پسته عموما درختان وحشی و خودروی و در مقابل خشکی مقاومند. یازده گونه پسته در دنیا گزارش شده است که سه گونه  Pistacia  vera L.  ،Pistacia mutica L. ،Pistacia khinjuk stoch،به طور وحشی در ایران وجود دارد.
-بنه یا پسته وحشی (P.mutica)
این گونه در ایران به نامهای بنه، بان و سقز شناخته می شود. در ایران در ارتفاعات1700 تا 2200 متر از سطح دریا بصورت جنگل و درختان پراکنده دیده می شود. ارتفاع درخت بنه 10-12 متر وقطر آن 30-60 سانتیمتر و با برگ های مرکب 5-6 برگچه ای مدور پهن مشخص می شود.  اهمیت درخت بنه از نظر باغبانی بدین جهت است که به عنوان یک پایه مقاوم به نماتد مولد غده ریشه پسته مطرح می باشد.
-    کسور یا خینجوک(P.khinjuk)
این گونه درخت پسته وحشی در ایران توأم با درختان بنه در اکثر نقاط کوهستانی و در دامنه ها و ارتفاعات پایین تر وگرم تر می روید. خینجوک درختی است کوتاه قد با ارتفاع 5-4 متر و برگهای آن مرکب دارای 3-2 برگچه نامتقارن است که روی دمبرگ اصلی قرار گرفته اند.
میوه این درخت از نوع شفت و تقریبا کروی است. این گونه با پیوندک های ارقام مختلف پسته بخوبی سازگاری دارد. ولی به نماتد مولد غده، گموز و ورتیسیلیوم حساس است. منابع گوناگونی خصوصیات گیاه شناسی درختان بنه وکسور را ارائه می دهند.
-    پسته اهلی(P.vera)
منشا این گونه در آسیای مرکزی بین مرزهای افغانستان، ترکمنستان وشمال شرقی ایران است. جنگل های پسته سرخس وخواجه کلات خراسان جزو رویشگاه اولیه این گونه بوده وجنگلی حدود 20 هزار هکتار را تشکیل می دهد. این گونه را می توان به عنوان مادر پسته های ایران و سایر پسته های اهلی دنیا قلمداد کرد. بیش از 99 درصد از باغ های  پسته  ایران از گونه P.vera به عنوان پایه استفاده شده است. این گونه در مناطق مختلف ایران دارای تنوع ژنتیکی و فنوتیپی بسیار زیادی است.
ارتفاع درخت پسته 15-8 متر و قطر تنه  آن به 50-30 سانتیمتر و برگهای آن مرکب و دارای 5 تا 7 برگچه بوده که بدون قرینه به شکل پر روی دمبرگ قرار می گیرد.این برگچه ها غالبا بزرگ و در قسمتهای انتهایی دارای دندانه و تضاریس ناصافی می باشند و دمبرگ آنها پوشیده از کرک است. ریشه اصلی درخت پسته به طول 2-4 متر بطور عمودی به طرف عمق زمین فرو می رود.
درخت پسته درختی دو پایه است به این معنی که گلهای نر وگلهای ماده بر روی هر درخت جدا  که تحت اسامی درخت نر و درخت ماده نامیده می شوند، قرار دارند. تشخیص درخت نر و ماده بجز از روی گل آنها (آن هم در فصل بهار موقع گل دادن ) میسر نیست. درخت نر در فروردین دو تا سه روز زودتر از درخت ماده به گل می نشیند. گل نر به شکل سنبله در روی خوشه ظاهر می شوند و گلها فاقد گلبرگ بوده و دارای پنج کاسبرگ سبز رنگ و پنج پرچم بیضی شکل با میله کوتاه سبز رنگ است.
گل ماده نیز خوشه ای است با این تفاوت که طرز قرار گرفتن گلها بر روی خوشه منفرد و با فاصله از یکدیگر است و انبوهی و تراکم گلهای نر را بر روی شاخه ندارد. هر گل ماده مشتمل بر یک تخمدان است که به خامه کوتاه متصل است. خامه به کلاله 4 تا 5 شاخه مخصوص ختم می شود
گلهای ماده نیز به مدت دو تا سه روز به رنگ سبز باقی می مانند. اگر دراین فاصله دانه گرده گل نر به آن نرسد و به اصطلاح عمل لقاح انجام نشود، رنگ کلاله قرمز متمایل به قهوه ای می شود و سپس خشک شده و می ریزد. در صورتی که دانه گرده گلهای نر به موقع به گلهای ماده برسد، دانه گرده به کلاله چسبیده و از  خامه گذشته و وارد تخمدان می شود. در تخمدان عمل لقاح انجام می گیرد. خوشه های گل ماده بارور شده و شروع به رشد می کنند. پس از 130 تا 150 روز رشد میوه کامل می شود.
میوه در هنگام نارس بودن سبز رنگ بوده وپس از رسیدن کامل و جداشدن پوست از آن به رنگ کرم در می آید. میوه پسته، در ردیف میوه های شفت گروه بندی می شوند.  پوست پسته از خارج به داخل شامل سه قسمت اگزوکارپ، مزوکارپ، اندوکارپ است که بخش اندوکارپ آن سخت وکرم رنگ است. اندوکارپ در هنگام رسیدن میوه از نوک به طور طولی شکافته می شود.

 


شاید برای شما مفید باشد:  جدیدترین توصیه های فنی پسته