گیاه شناسي محصول سیر

گیاه شناسي سیر :
نام علمی : Allium sativum      
نام انگلیسی : Garlic                            
تیره : Alliaceae                      

سیر با نام علمی آلیوم ساتیوم از خانواده آلیاسه می باشد که قبلاً آماریلیداسه نام داشت. تعداد450 گونه آلیوم به هر دو صورت زینتی و خوراکی وجود دارد که ویژگی شاخص آنها بوی تندشان است. شناخته ترین آنها عبارتند از: پیاز،سیر،موسیر،تره فرنگی،پیازچه و سیر وحشی. اسامي مترادف با سير Ail, Knoblauch, Aqlio, Thown : قسمت مورد استفاده پياز گياه Allium sativum از تيره لاله (ليلياسه مي باشد که) حاوي يک گلوکوزيد گوگردي است که براثر ئيدروليز به اسانس مخصوص و سولز تبديل مي شود همچنين حاوي يک آنزيم ئيدروليز کننده و اينولين مي باشد . سیر گیاهی چند ساله و دیپلوئید 2n=16 کروموزوم است. بحث های زیادی در مورد موطن اصلی سیر در بین دانشمندان رواج داشته است. مناطق  مختلفی را مرکز تنوع اولیه سیر دانسته اند اما احتمالاً مرکز اصلی تنوع سیر در مناطق کوهستانی شوروی سابق در آسیای مرکزی بویژه کوههای فلات پامیر و تیان شان  بوده است. و بعد ها در مراکز ثانویه آسیا و اروپا مانند مدیترانه،چین ،ایران و هند پراکنده شده است و با ورود اولین  مهاجرین اسپانیایی و پرتغالی در ابتدای قرن 15 در آمریکا رواج پیدا کرده است. . کارل لینه نام آلیوم ساتیووم را در سال 1754 میلادی به سیر داد اما کوشش های بعدی برای رده بندی کردن گونه ها موفقیت آمیز نبود. والد قدیمی سیر مدت ها ناشناخته بود اما زیر گونه آلیوم لانگی (Allium longicuspis Rgl)کیوسپیس بعنوان  گونه اجدادی نخستین سیر شناخته شد. آلیوم ساتیووم به سه زیر گونه تقسیم می شود که عبارتند از:
1-A.sativum Var.sativum که بدن گل دهی یا بولتینگ است.
2-A.sativum var. Ophioscorodon با ساقه گل دهنده خميده
3-A.sativum var. scordoprasum (با ساقه گل دهنده ايستاده)
آلیوم ساتیووم طبقه بندیها دیگری نیز دارد که معروفترین آنها برحسب گیاه شناسی و اکولوژیکی است که توسط کوزنتسف انجام شده است  Kuznetsor این واريته را بصورت زیر معرفي مي کند. :
الف)A.sativum var saqitatum kaz (با ساقه گل دهنده)
ب)Asativum var vargarae KUZ بدون ساقه گل دهنده
کوزنتسف هر زیر گونه را به 3 اکوتیپ تقسیم کرد زیر گونه گل دهنده دارای اکوتیپ های آسیایی،قفقازی و ساحلی و زیر گونه فاقد گل شامل اکوتیپ های قاره ای،جنوب روسیه و مدیترانه شرقی بود. سیر گیاهی است عقیم و به طور طبیعی فقط از راه غیر جنسی، یعنی کشت سیرچه ها قابل تکثیر میباشد. کشت و تکثیر متوالی این گیاه در نقاط مختلف جهان و در طی سالیان متمادی باعث پیدایش اکوتیپهای متعددی شده است که از لحاظ مورفولوژیکی و بیوشیمیایی تفاوت قابل توجهی دارند . در تقسیم بندي دیگري سیرها را به طور گسترده به دو دسته هاردنك(Hardneck )و سافت نك(softneck )به شرح زیر تقسیم بندي مي كنند:

الف) هاردنك: این گروه ساقة گل دهندة دروغین تولید مي كنند و داراي سیرچه هاي هوایي كوچك به طور معمول 12-4 سیرچه در اطراف ساقه گلدهنده هستند. نسبت به گروه دیگر اندازة پیازهاي آنها كوچكتر با سیرچه هاي بزرگتر است. پوست سیرچه ها به رنگ صورتي یا قرمز روشن دیده ميشود وپوست گیري آنها آسانتر است. واریته آلیوم سیتوم زیر گونه افیوسكردن در این گروه قرار دارد. همه سیرهاي وحشي هاردنك هستند ولي سیرهاي اهلي ممكن است هاردنك یا سافت نك باشند. از جمله سیر ارومیه، سیر طارم، روكامبول4 ،كانتیننتال كرول5 ،والنسیا6 ،ژرمن رد و رجا  .
ب) سافت نك: این گروه داراي پیازهایي درشت با عملكرد تولید بالاتر در واحدسطح هستند ضمن این كه ساقة گل دهندة دروغین تشكیل نمي دهند. شكل پیازها به طور معمول حبابي است و به اندازه هاردنكها رنگي یا جذاب نیستند و پوست سیرچه ها اغلب به رنگ سفید است و بیشتر از آنها در تجارت استفاده ميشود. عمر انباري آنها نسبت به گروه هاردنك بیشتر است. واریته آلیوم ستیوم زیر گونة ستیوم در این گروه قرار دارد. بسیاري از صفات مربوط به شكل ظاهري آنها در شرایط محیطي متفاوت با یكدیگر فرق دارد، براي مثال واریتهاي كه در یك محل سافت نك است، ممكن است در مكان دیگر هارد نك باشد. برخي از رقمهاي مهم این گروه عبارتاند از: كالیفرنیا لیت، كالیفرنیا ایرلي، نیویورك وایت2 ،اینچلیوم رد10 و سیرهاي همدان، اراك و مازندران. علاوه بر سیرچه هاي معمولي در سیرهایي كه داراي ساقه گلدهنده هستند سیرچه هاي هوایي نیز در گل آذین تولید ميشود كه قادر به تولید سیر كامل ميباشند اما هنوز از نظر تجاري قابل استفاده نیستند. به دلیل تكثیر غیرجنسي از لحاظ ژنتیكي تفاوتي بین ریخته ارثي سیرچه هاي تولید شده یك پیاز سیر وجود ندارد و سیرچه ها به طور ارثي خصوصیات مورفولوژیك بویژه تعداد و اندازه برگها، ارتفاع ساقه گلدهنده، تعداد پوسته هاي سیر، واكنش به دما، خواب بذر، كیفیت نگهداري و طول دوره رویشي و رسیدگي را كنترل ميكنند.