چطور در شالیزار خزانه برنج بگیریم


در روش ایستگاهی یا جوی وپشته ای با پوشش پلاستیکی با ایجاد پشته هایی کمی بلندتر از سطح زمین که دورتادور آن یک جوی حفر میکنند وآب آزادانه دور پشته ها در داخل جوی به گردش در می آید و مانند یک زهکش عمل کرده بطور اتومات هروقت نیاز بود آب اضافی پشته ها به داخل جوی رفته ووقتیکه نیاز به آب باشد از جوی به داخل و روی پشته نفوذ میکند.

درشمال کشور تقریبا به 3 روش کلی کشاورزان برای احداث خزانه برنج اقدام میکنند.
1_ روش سنتی وقدیمی: که یک قسمت از مزرعه را پس از شخم وآماده کردن زمین مرز بندی کرده وآبگیری نموده وسپس بذر پاشی می کنند. این نوع خزانه فاقدپوشش پلاستیکی بوده وبخاطر مواجه شدن گیاه باهوای سرد بیرون دوره رشد حدودا یک هفته طولانی تراز پرورش نشاء در زیر پلاستیک است. البته دراین روش از ریختن سوخته کلش برنج (پوشش مالچ کلش سوخته) جهت جذب نور بیشتر در روز وهمچنین کاهش فعالیت قارچی در خزانه استفاده می کردند که معمولا به این دلیل و هواخوری آزادانه گیاه نسبت به روش پوشیده با پلاستیک کمترین میزان آلودگی قارچی مشاهده می شد.
دراین روش برای طول وعرض وجهت خزانه معیار خاصی وجود ندارد و معمولا طبق عرف هرمنطقه وبه تناسب سلیقه افراد به ابعاد مختلف خزانه ها احداث می گردد.

2_روش ایستگاهی یا جوی وپشته ای با پوشش پلاستیکی:
در این روش با ایجاد پشته هایی کمی بلندتر از سطح زمین که دورتادور آن یک جوی حفر میکنند وآب آزادانه دور پشته ها در داخل جوی به گردش در می آید و مانند یک زهکش عمل کرده بطور اتومات هروقت نیاز بود آب اضافی پشته ها به داخل جوی رفته ووقتیکه نیاز به آب باشد از جوی به داخل و روی پشته نفوذ میکند.
نکته :در این روش مسطح کردن صحیح پشته ها از اهمیت خاصی برخوردار است وهمین کار احداث خزانه را نسبت به روش قبلی سخت تر میکند زیرا اگر سطح پشته هاکاملا صاف وتراز وهمسطح نشود در قسمت هاییکه بلندتر باشد ممکن است خوب آبرسانی نشده و جوانه های جوان زودخشک شوند وبالعکس درجاییکه پایینتر از سطح ویا چاله باشد اگر جوانه ها در حالت غرقاب باشند احتمال پوسیدگی مخصوصا در 5 روز اول زیاد است.
بهتراست پس از صاف کردن پشته ها اقدام به آبگیری خزانه نموده تا ببینیم کجای پشته ها بیرون از آب قرار میگیرند به این طریق قسمت های بلندتر مشخص شده ومی توان آنرا اصلاح کرد.پس از اصلاح سطح آب خزانه را خالی کرده ومیگذارند یک الی دوروز بماند تا سطح پشته در برابر آبشویی محکم شود. بعداز ان بذرپاشی کرده وسپس با پلاستیک خزانه را می پوشانند.
نکته: در زمان پوشاندن خزانه با پلاستیک باید جوی دور پشته ها داخل پلاستیک قرار گیرد تا آزادانه بتواند آبگیری وآبدهی کند.برای ایکار نیاز است به دور جوی پشته ها ابتدا مرزبندی کرده وسپس لوله های نگهدارنده پلاستیک را روی مرزها فرو کرده وپلاستی را نصب میکنن. در خیلی از موارد مشاهده شده که کشاورزان برای راحتی کار که مرز دور جوی را احداث نکنند جوی را بیرون از پلاستیک قرار می دهند و اینگونه سیستم آبرسانی را در خزانه ناقص میکنند.
نکته مهم: در هر دو روش ذکر شده در زمان بذر پاشی خزانه را آبگیری میکنند.در اینجا باید دقت شود میزان ارتفاع آب بسیار مهم است. در زمان بذر پاشی میزان ارتفاع آب نباید بیشتراز یک بند انگشت باشد.زیرا نحوه صحیح بذر پاشی اینستکه طوری بذرها پاشیده شوند که کاملا در کنار هم قرار گیرند اما به اصطلاح سربه سر یا روی هم کپه نشوند که این یکی از دلایل فعالیت قارچی و پوسیدگی بذرها وایجاد به اصطلاح حالت کچلی در خزانه برنج است.
اگر ارتفاع آب زیاد باشد در زمان پاشش بذرها وقتیکه بذرها به آب زیاد برخورد میکنند به صورت صاف ومستقیم به پایین وسطح خاک نمیرسند بلکه در آب به حالت نامنظم و چپ و راست حرکت کرده وتا به سطح خاک برسند از مسیر خود منحرف شده و روی هم انباشته میشوند این انباشتگی باعث پوسیدگی وعدم یکنواختی در رشد نشاءها می شود. اما اگر سطح آب پایین وبه صورت لیسه ای باشد دیگر به بذرها فرصت انحراف حرکتی داده نمی شود وبه محض پاشش به سطح خاک در همان جای مورد نظر می چسبند و اینگونه میتوان بطور دلخواه و کاملا یکنواخت اقدام به بذر پاشی نمود.

3_ خزانه گیری جهت پرورش نشاء در سینی نشاء (باکسی) برای کشت مکانیزه:
برای این کار از روشهای مختلفی استفاده میکنند. اکثرکشاورزان در خزانه های جوی وپشته ای اقدام به چیدن سینی های نشاء می کنند.
برخی در داخل حیاط بر روی یک سطح صاف یک حوضچه به عمق کمتراز 10 سانتیمتر با میزان آب به ارتفاع حدود 3 سانتمیتر کرده وسینی هارا درون ان میچینند.
بعضی داخل گلخانه ها سینی های نشاء را پرورش می دهند.
نکات مهم و مشترک برای خزانه جوی وپشته ای و باکسی جوی وپشته ای:
1_جهت خزانه: می بایست برای هوادهی بهتر در جهت باد احداث شود تا هوا با سرعت وقدرت بیشتری از یکسو وارد واز سوی دیگر خارج شده تا جلوی فعالیت قارچی با تهویه مناسب گرفته شود. در کشور ما بصورت شمالی جنوبی احداث شود.
2_ طول خزانه: هر چه طول خزانه کوتاهتر باشد آبگیری و هوادهی درست تر، بهتر ویکنواخت تر انجام شده جلوی پوسیدگی براثر فعالیت قارچی گرفته می شود. توصیه ما براینست که بیشتراز 10 متر گرفته نشود.
3_عرض پشته ها در خزانه:
عرض پشته ها بیشتراز 1/20 سانتیمتر توصیه نمی شود زیرا
تجربه نشان داده که آب از هرطرف پشته تا 50 الی 60 سانتیمتر بیشتر در خاکهای رسی مزارع برنج نفوذ نمی کند واگر عرض بیشتر گرفته شود بعلت مشکل آبرسانی صحیح حالت کچلی یا عدم یکنواختی در رشد نشاءها مشاهده می شود.
تعداد پشته ها در زیر پلاستیک بستگی به عرض پلاستیک دارد.
در بازار فعلا 2 عرض پلاستیک موجود است.عرض 3/5 و 4/15
اگر پلاستیک ما دارای عرض 3/5 باشد فقط می توان در زیر این پلاستیک یک پشته به عرض 1/20 سانتمتر احداث نمود با احتساب جوی دور آن که هرکدام میتواند به عرض حدود 30 سانتیمتر باشد 60 سانت جوی و1/20 سانت پشته درمجموع 1/80 سانتیمتر فضای زیر پلاستیک خواهد شد.
اما اگر پلاستیک ما دارای عرض 4/15 باشد 2 پشته به عرض 90 سانتی بهمراه 3 جوی یکی در وسط دوپشته ودوتا دور تادور پشته ها که دراینجا جوی وسط را حدود 30 سانت و جوی های دور پشته ها را میتوان حدود 20 سانتیمتر در نظر گرفت تا پلاستیک بتواند این مقدارسطح را پوشش دهد.
4_ارتفاع پلاستیک خزانه برنج:
حدود 70 سانتیمتر مناسب است.

5_آبگیری خزانه:
تا دو روز اول بذر های پاشیده شده بسیار سست بوده وبا آب گیری ممکن است از جای خود توسط جریان آب حرکت کرده وپخش شوند.از روز سوم وبعد از آن چنانچه ریشه بذرهای دارای جوانه، درخاک مستقرشده باشند می بایست بطور مرتب وروزانه اقدام به آبگیری خزانه نمود. بهتراست آب ابتدا در کرت کنار خزانه از صبح تا نزدیک ظهر مثلا ساعت 10 به بعد نگهداری تا با تابش نور کمی گرم شود بعد ورودی وخروجی خزانه را باز کرده تا مدتی مثلا یک ربع تا نیم ساعت آب وارد خزانه شده وخارج شود تا اگر فعالیت قارچی وجود داشته باشد خوب شستشو شودبعد خروجی وپس از آبگیری ورودی آب را می بندیم. در 3 الی 4 روز اول آب به ارتفاع یک بند انگشت کافی است اما با رشد گیاهچه می توان ارتفاع آب را بالا برد.این آب از ظهر تا غروب زیر پلاستیک گرم شده ودر هنگام شب می تواند جلوی آسیب سرمای شبانه به نشاءهارا بگیرد. (به دلیل پوشش پلاستیکی وجلوگیری از سرمای محیط دوره رشد در این نوع خزانه ها حدود 2 هفته است)
نکته بسیار مهم :
برای خزانه باکسی در 3 الی 4 روز اول به هیج وجه نباید آب داخل سینی های نشاء بصورت غرقاب باشد زیراباعث قارچی شدن وکچلی می شود. آب همواره باید در زیر لبه باکس قرار گیرد. باپیشرفت رشد در روزهای بعد هرچند آب زیرلبه باکس کافیست اما اگرچنانچه خشکی درسطح خاک سینی مشاهده شد در زمان آبگیری وبرای شستشو، آب از لبه باکس لبریز وداخل باکس برای مدت کوتاهی غرقاب شده وبعداز شستشو مجددا ارتفاع آب به زیر لبه باکس آورده شود.
6_ هوادهی:
آبگیری و هوادهی درست در خزانه برنج از مهمترین نکات در نگهداری و پرورش نشاء است.
در 2 روز اول با توجه به دمای هوا چنانچه گرما زیاد باشد دو طرف پلاستیک را کمی باز نگه میدارند. اما از روز سوم دو طرف پلاستیک از صبح تا غروب باید به طور کامل باز باشد تا هوادهی به درستی انجام شود.مگر اینکه هوا سرد باشد.
در بسیاری از جاها دیده شده دیر مثلا ظهر اقدام به باز کردن پلاستیک کرده و یا فقط یکطرف پلاستیک را باز میکنند ویا پلاستیک ورودی را بطور کامل باز نگه نمیدارند که این خود مانع جریان هوا در طونل پلاستیکی می شود که نادرست است ونتیجه خوبی نخواهد داد.