کوددهی و تغذیه باغات گیلاس

میزان متوسط کودهای سه گانه برای باغ‌های بارور گیلاس ۸۰ کیلو گرم ازت به همراه ۷۰ کیلو گرم فسفر و ۱۲۰ کیلوگرم پتاس در هکتار است. برای گیلاس مصرف کود حیوانی در اوائل پاییز مناسب است. در سال‌های اخیر علی‌رغم حداکثر کوشش در مصرف استاندارد از کودهای شیمیایی علایم کمبودها و کاهش کمی و کیفی میوه همچنان در باغ‌های گیلاس مشاهده می‌شود که ضرر اقتصادی آن چشمگیر است. بنابراین پیشنهاد می‌شود کودهای ازته هر ساله در باغ‌های گیلاس مصرف شود از کودهای فسفره و پتاسه فقط زمانی استفاده شود که تجزیه برگی و مقایسه اعداد به دست آمده با سطوح استاندارد و یا با درختان سالم کمبود آن‌ها قاطعیت می یابد. تغذیه برگی که معمولاً افزون به تغذیه از طریق ریشه، به صورت محلول پاشی روی برگ‌ها به‌خصوص زمانی که درختان گیلاس با کمبود عناصر غذایی روبرو هستند و درمان و معالجه آن‌ها بایستی به سرعت انجام گیرد بسیار مؤثر است. اثر مثبت تغذیه برگی زمانی برای ارقام گیلاس قابل مشاهده است که همراه با نیاز غذایی رقم مورد نظر باشد. برای محلول پاشی توصیه‌ها به شرح ذیل ارائه می‌شود:
مصرف سکوسترن آهن ۱ درصد، سولفات روی ۲۰ درصد در بهار و در صورت مشاهده علایم کمبود در فاصله ۱۴ روز ۲ تا ۳ بار تکرار می‌شود.
باید توجه داشت که کاربرد بیش از حد ازت اگرچه برای گیاهان شرایط مسمومیت ایجاد می‌کند، ولی پایین‌تر از حد آستانه سمیت نیز باعث افزایش بیش از حد رشد رویشی در درختان خواهد شد که این افزایش غیر معمول رشد نیز درخت را مستعد آسیب های بیشتر سرمایی در فصول سرد می نماید. مهم‌تر اینکه استفاده بیش از حد کودهای ازته تعادل رشد درخت را به نفع رشد رویشی مختل کرده، باعث کاهش عمل‌کرد می‌شود. همچنین کاربرد زیاد ازت رسیدگی میوه در درختان گیلاس را به تأخیر می اندازد. زمانی که میزان ازت استفاده شده به بیش از حد معمول در درختان گیلاس افزایش یابد علایم دیگری نظیر افزایش و یا کاهش سفتی بافت میده مشاهده خواهد شد. البته تأثیر این نوع تغذیه ازته می‌تواند به طور غیر مستقیم بر سفتی میوه از طریق افزایش اندازه میوه و یا تأخیر در رسیدن میوه ظاهر شود.
برای دست یابی به اثرات مطلوب ازت در درختان گیلاس بایست عوامل متعددی را در نظر گرفت. نحوه مدیریت باغ‌های گیلاس می‌تواند دسترسی و افزایش جذب مقدار ازت از سوی درختان را تحت تأثیر قرار دهد. اگر در سطح باغ از گیاهان پوششی استفاده شود این گیاهان در جذب و استفاده از نیتروژن با درختان رقابت می‌کنند، بنابراین ممکن است ازت بیشتری برای درختان گیلاس احتیاج شود به ویژه وقتی که گیاهان پوششی از خانواده بقولات نباشند. باید توجه داشت که در خاک‌های شنی و نواحی مرطوب به دلیل اینکه میزان شستشوی ازت به حداکثر مقدار خود می‌رسد باید سطح ازت مصرفی را افزایش داد.
کوددهی با ازت به طور معمول در بهار قبل از شروع رشد صورت گیرد. البته کاربرد در فصل بهار و پاییز نیز صورت می‌گیرد. در صورت تشخیص کمبود ازت در برگ درختان توصیه می‌شود مصرف کود ازته به‌خصوص از طریق خاک با اوره انجام گیرد زیرا درختان گیلاس نسبت به محلول پاشی با اوره عکس‌العمل مناسبی از خود نشان نمی‌دهند. در عین حال، در صورت ضرورت محلول پاشی با کودهای کامل روی برگ درختان نیز مناسب است.
در مورد مقدار و نوع مصرف کودهای ازته در سیستم آبیاری قطره‌ای باید دقت لازم را به عمل آورد، زیرا در سیستم آبیاری قطره‌ای آب در سطح زمین پخش نمی‌شود تا کودهای شیمیایی اضافه شده به خاک را حل و به درون خاک ببرد، لذا ضروری است تا مقداری از کود شیمیایی خصوصا نیتروژن از طریق سیستم آبیاری قطره‌ای در اختیار درخت قرار داد. در مورد مصرف اوره به صورت محلول پاشی بایستی متذکر شد که درختان گیلاس به کودهای اوره حاوی بیورت بالا خیلی حساس هستند و ممکن است مصرف آن‌ها برای آین درختان اثر سمی داشته باشد.
کوددهی درختان گیلاس با استفاده از تزریق ازت از طریق سیستم‌های آبیاری قطره‌ای بسیار مؤثر است. با استفاده از این روش نه تنها میزان مصرف کود ازت به نصف (در مقابل روش‌های معمول) کاهش می‌یابد، بلکه کارایی استفاده از ازت به دلیل تزریق دقیق آن در قسمت‌های مورد استفاده ریشه نیز به طور مؤثری افزایش می‌یابد. با استفاده از این روش به دلیل امکان تزریق آن به دفعات و میزان کمتر در کاهش تلفات کود ازته از طریق شستشو نیز مؤثر است. در این روش باید سیستم دارای برنامه‌ریزی دقیقی باشد تا هماهنگی در میزان تزریق در قسمت‌های مختلف باغ میسر باشد و از اثرات منفی آن جلوگیری شود. همچنین در این سیستم باید از منابع ازتی مناسب استفاده نمود زیرا استفاده ناصحیح از نوع کود، باعث مشکلات نظیر گرفتگی لوله خواهد شد. نیترات کلسیم و نیترات آمونیوم و اوره همگی محلول در آب بوده و به طور غیر عمومی به عنوان منبع ازت در سیستم تزریق به خاک استفاده می‌شوند. نیاز کوددهی سالانه گیلاس معمولاً با کاربرد دو یا سه کوددهی ازته بر طرف می‌شود و معمولاً این کاربرد در زمان گلدهی شروع و ۸ – ۴ هفته بعد از آن پایان می‌یابد.