مراحل فنولوژیكی برنج و عوامل اقلیمی

-مرحله جوانه‌زدن

حداقل دما برای جوانه‌زدن واریته‌های مختلف برنج متفاوت است. اپتیمم دما برای جوانه زدن بذر 25 تا 35 درجه سانتی‌گراد می‌باشد. حداقل دما برای جوانه‌زدن بذر 12 درجه سانتی‌گراد است (مرحله جوانه‌زدن تا سه‌برگی‌شدن در زیر پلاستیك و در شرایط كنترل شده می‌باشد).

زمان انتقال نشاء به زمین اصلی از مهم‌ترین فاكتورهای حیاتی برنج به شمار می‌آید، زیرا پس از انتقال نشاء به زمین اصلی، گیاه جوان نسبت به سرمای دیررس بهاره (سرمایی كه دمای حداقل محیط كشت را به كمتر از 10 درجه سانتی‌گراد یا صفر بیولوژیك برنج برساند) حساس است. زمان مناسب برای انتقال نشاء به زمین اصلی با احتمال 75% برای منطقه تاریخ 20 اردیبهشت برآورد شده است.

با کشتیار بیشتر بدانیم: شرایط اقلیمی مناسب و عوامل هواشناسی موثر

- مرحله پنجه‌زدن

این مرحله در صورت وجود شرایط مناسب ، 16 تا 22 روز پس از انتقال به درون زمین اصلی صورت می‌گیرد. در این مرحله، دمای آب پای بوته، در پنجه‌زنی بسیار موثر است. به طوری كه اپتیمم دما برای مرحله پنجه‌زنی 32 درجه سانتی‌گراد بوده و در كمتر از 19 درجه عمل پنجه‌زنی كاملاً متوقف می‌شود. دوران پنجه‌زنی با توجه به حساسیت نوع برنج در برابر دما و مدت تابش آفتاب 30 تا 50 روز است و نخستین ساقه‌ها در پایان این دوره ظاهر می‌گردند .

- رشد ساقه

رشد ساقه تا اندازه زیادی به عوامل جوی و عمق آب پای بوته و مواد غذایی در دسترس بستگی دارد.

مهترین دما برای رشد ساقه 25 تا 35 درجه سانتی‌گراد بوده و دماهای بالاتر از 40 درجه سانتی‌گراد وكمتر از 15 درجه سانتی‌گراد، سبب تأخیر یا توقف در رشد ساقه می‌شود. دمای 15 تا 18 درجه سانتی‌گراد طی مرحله طویل شدن میان گره، از طول ساقه می‌كاهدكه ممكن است باعث گردد تا خوشه كاملاً از غلاف برگ خارج نشده و در نتیجه قسمت‌های خارج نشده اكثراً پوك و به سختی خرمن می‌شوند. حرارت زیاد آب (حدود 35 تا 37 درجه سانتی‌گراد) سبب كوتاهی ساقه وخوشه می‌شود.

-تشكیل خوشه

برنج در مرحله تشكیل جوانه اولیه خوشه، به آسانی تحت‌تأثیر دماهای پایین قرار می‌گیرد. استقرار دمای پایین می‌تواند از تشكیل خوشه جلوگیری و سبب كاهش عملكرد گیاه شود. حرارت پایین آب پای بوته (13 تا 21 درجه سانتی‌گراد) طی مراحل افتراق خوشه و تكامل آن ممكن است منجر به تغییرات فیزیولوژیكی و مرفولوژیكی در گیاه برنج گردد؛ از جمله تقلیل دانه در خوشه و بالابودن درصد پوكی‌، وجود دانه‌های گرده ناقص و ناتوانی دانه گرده در جوانه‌زدن بر روی كلاله و …

با کشتیار بهتر بکاریم: توصیه های کاشت نشاء برنج

-ظهور خوشه

در این مرحله برنج در برابر دمای هوا و آب پای بوته و نیز عمقی كه آب كشتزار را می‌پوشاند، بسیار حساس است. بهترین دما برای ظهور خوشه 25 تا 35 درجه سانتی‌گراد است و در دمای كمتر از 20 درجه سانتی‌گراد از رشد طبیعی گیاه جلوگیری می‌شود. حرارت كمتر از 15 درجه سانتی‌گراد سبب پژمرده‌شدن و خشك‌شدن برگ‌های تحتانی گیاه و در هنگام پیدایش خوشه سبب تغییر شكل سنبلك‌ها می‌گردد. با آغاز مرحله تشكیل خوشه، نیازآبی گیاه به حداكثر می‌رسد.

-گل دادن

این مرحله با توجه به باروری گیاه و دگرگونی عوامل جوی، معمولاً 2 تا 3 ماه پس از كشت آغاز می‌شود. بازشدن نخستین گل‌ها بیشتر وابسته به دمای آب و هوا است. برای گل‌دادن این گیاه دمای هوا معمولاً باید بیشتر از 20 درجه سانتی‌گراد باشد. بهترین دما برای این مرحله 25 تا 35 درجه سانتی‌گراد است. در كتاب‌های مرجع اشاره شده است كه عمل لقاح در كمتر از 15 درجه سانتی‌گراد صورت نمی‌گیرد و چنان چه در این مرحله و یا در دانه‌بستن، دمای هوا و آب به كمتر از 15 درجه برسد، بسیاری از گل‌ها تلقیح نشده و دانه نخواهد بست، ضمن آن که دانه‌های تشكیل شده نیز چروك خورده و نامرغوب خواهدشد. بارندگی در این مرحله موجب عدم لقاح و پوكی دانه می‌شود که در صورت تداوم بارندگی، خسارت وارده تا 70% عملكرد محصول را شامل می‌شود.

سایر مطالب مفید در کشتیار: مرحله رشد رویشی مرکبات

- دانه بستن و رسیدن دانه

مرحله پرشدن دانه (شیری و خمیری‌شدن) و رسیدن آن نیاز به دمای بیش از 20 درجه سانتی‌گراد دارد. بهترین دما برای رسیدن دانه بیشتر انواع برنج 25 تا 35 درجه سانتی‌گراد است. میزان دمای آب پای بوته مورد نیاز برای این مرحله 23 تا 25 درجه سانتی‌گراد است وكاهش دما به كمتر از 17 درجه سانتی‌گراد در این مرحله سبب می‌شود تا درصد بزرگی از دانه‌ها پر نشده و مقدار محصول كاهش یابد.

هوای سرد و بارانی در مرحله رسیدن محصول برنج، مانع عملیات برداشت آن شده و سبب می‌شود كه بوته‌های برنج بخوابد (ورس) و به گل‌ها بچسبد كه در نتیجه دانه‌ها ریزش كرده و یا رنگ برنج تغییر می‌كند كه عملاً باعث ایجاد خسارت می‌شود.

بررسی‌های انجام یافته نشان می‌دهد كه تاریخ شروع بارش‌های سنگین معمولاً در آخر فصل زراعی برنج(20 شهریور ماه)می‌باشد. حال با توجه به دو فاكتور محدودكننده (سرمای دیررس بهاره و بارش‌های سنگین آخر فصل زراعی)، زمان مناسب برای كشت برنج (به طوری كه به این دو عامل برخورد نكند)، 125 روز است که بنابراین در منطقه و نقاط هم‌اقلیم مشابه، كشت ارقامی كه طول دوره رشد آنان بیش از زمان به طول انجامد، با مشكلات ناشی از شرایط نامساعدجوی برخورد خواهد نمود .

 


شاید برای شما مفید باشد:  جدیدترین توصیه های فنی برنج