اکسیژن آب در استخرهای پرورش ماهی گرمابی

     موجودات آبزی از اکسیژن مولکولی حل شده در آب (O2) برای تنفس و سایر اعمال حیاتی استفاده می کنند. مقدار اکسیژن موجود در هوا به مراتب بیشتر از اکسیژن محلول در آب است. اکسیژن محلول از طریق هوا به داخل آب نفوذ می کند. لایه ای به ضخامت 3 – 2 میلی متر از سطح آب با اکسیژن هوا اشباع می شود. بنابراین آب ورودی استخرها باید از میزان اکسیژن لازم برخوردار باشد. بهترین میزان اکسیژن محلول برای کپور ماهیان حدود 6 میلی گرم در لیتر است. این میزان نباید به 3 – 2 میلی گرم در لیتر کاهش یابد. اگر اکسیژن محلول به 2 میلی گرم در لیتر کاهش یابد، اشتهای ماهی تا حد زیادی کاهش می یابد و ماهی به سطح آب آمده و اقدام به بلعیدن حباب های هوا از لایه سطحی آب می کند. غلظت اکسیژن کمتر از 1 میلی گرم در لیتر، در صورتی که ادامه پیدا کند معمولا کشنده خواهد بود.
در خلال زمستان گذرانی حداقل مقدار اکسیژن محلول قابل تحمل کپور ماهیان به 5/2 – 2 میلی گرم در لیتر می رسد. در تابستان نیز با افزایش دمای آب، مصرف اکسیژن توسط ماهی و گیاهان آبزی افزایش می یابد و بهتر است مقدار اکسیژن محلول در آب را در بالاترین مقدار خود نگهداشت. مقدار اکسیژن محلول آب در ساعات پیش از طلوع آفتاب کاهش یافته و به حد بحرانی می رسد و حداکثر آن در بعد از ظهر به وقوع می پیوندد. تلفات ماهی معمولا در اوایل صبح یا در طول شب اتفاق می افتد. نکته قابل توجه اینکه ماهیان کوچکتر به نسبت وزن خود مصرف اکسیژن بالاتری دارند. کمبود اکسیژن می تواند موجب ماهی میری شود.

در کشتیار بیشتر بخوانیم: عوامل مصرف اکسیژن محلول در آب، و نشانه های کمبود اکسیژن

تولید اکسیژن محلول در آب، از 3 منبع اصلی زیر تامین می شود :
الف – اکسیژن هوا از طریق مکانیکی (آب جاری یا هوادهی) که با آب مخلوط می شود.
ب – نفوذ اکسیژن هوا از طریق انتشار به لایه های سطحی آب می رسد. همچنین امواج لایه های آب را جابه جا می کنند.
ج – اکسیژنی که از فتوسنتز گیاهان سبز آبزی تولید می شود. گیاهان آبزی بزرگترین منبع تولید کننده اکسیژن محلول در آب هستند که در مجاورت نور آفتاب انجام می پذیرد.
چهار عامل محیطی زیر بر مقدار اکسیژن محلول در آب تاثیر می گذارد و باعث کاهش آن می شود :
الف – درجه حرارت : آب در درجه حرارت بالاتر اکسیژن کمتری در خود نگه می دارد. به عبارت دیگر هرچه دمای آب بیشتر شود اکسیژن محلول شده، کمتر می شود.
ب – شوری : آب در شوری بالاتر، میزان اکسیژن کمتری را در خود حل می کند.
ج – فشار اتمسفر : آب در فشار اتمسفر پایین هوا، اکسیژن کمتری را در خود نگه می دارد (مثل مناطق ساحلی دریا و هوای شرجی). هر چه فشار هوا کاهش یابد انحلال اکسیژن در آب نیز کمتر خواهد شد. برای مثال قبل از طوفان ها، ایجاد سیستم کم فشار موجب کاهش اکسیژن محلول در آب می گردد. کاهش فشار می تواند سرعت آزاد سازی گازهای سمی محبوس شده در لجن استخر را تسریع کند که پرورش دهندگان به این پدیده گاز گرفتگی استخر می گویند.
د – روز و شب : غلظت اکسیژن محلول در طول شبانه روز دائما متغییر است. در صبح زود غلظت اکسیژن کمتر از حد اشباع بوده، در حالیکه در طول روز بر اثر عمل فتوسنتز ممکن است به فوق اشباع برسد. بنابراین انتشار اکسیژن صبح زود به داخل آب و در طول روز به بیرون از آن صورت می گیرد. در اوایل شب آب ها ممکن است از نظر مقدار اکسیژن فوق اشباع باشند اما پس از چند ساعت تنفس ناشی از موجودات زنده استخر این وضعیت را تغییر می دهد.

در کشتیار بیشتر بخوانیم: گاز کربنیک در استخر پرورش ماهی گرم آبی

     بطور کلی عوامل کاهش اکسیژن محلول در آب عبارتند از :
1.    هوای شرجی
2.    عدم وجود باد
3.    عدم وجود نور
4.    استفاده بیش از حد کود آلی 
5.    بالا بودن درجه حرارت آب و هوا 
6.    تراکم بیش از حد ماهی در واحد سطح 
7.    وقوع تجزیه و فساد در مواد آلی کف استخر
8.    ورود مواد آلاینده (پساب های صنعتی، کشاورزی و سموم)
9.    رشد و تکثیر بیش از حد زی شناوران گیاهی و رشد گیاهان عالی در آب

سایر مطالب مفید در کشتیار: میگوی سفید هندی penaeus indicus