پراکنش پنبه در جهان و ایران

پنبه از مهمترین محصولات کشاورزی جهان به شمار می رود و در بیش از 75 کشور جهان، که اغلب آنها را کشورهای در حال توسعه تشکیل می دهند، کشت می شود. بررسی روند تولید جهانی پنبه در نیم قرن اخیر نشان می دهد که سطح زیر کشت و خصوصا تولید و عملکرد در هکتار این محصول افزایش زیادی یافته به طوری که متوسط سطح زیر کشت آن از 25.8 میلیون هکتار در نیمه دوم دهه 1940 به 33.3 میلیون هکتار در نیمه دوم دهه 1990 افزایش یافته است. میزان تولید پنبه محلوج نیز در همین مدت از 6.1 میلیون تن به 19.2 میلیون تن و عملکرد آن از 236 کیلوگرم به 576 کیلوگرم در هکتار افزایش یافته است. در حال حاضر سطح زیر کشت پنبه در جهان 32.2 میلیون هکتار و میزان تولید آن 21.1 میلیون تن با عملکرد 601 کیلوگرم در هکتار برای پنبه محلوج برآورد شده است. کشورهای بزرگ تولید کننده پنبه در جهان عبارتند از: چین،آمریکا، هندوستان، پاکستان، ازبکستان، ترکیه و ایران می باشد.از نظر عملکرد در واحد سطح در بین کشورهای مختلف تفاوت زیادی مشاهده می شود، به گونه ای که در دوره گذشته(2002-2001) کشورهای استرالیا با 1579 کیلوگرم، اسرائیل با 1467، سوریه با 1323، ترکیه با 1310، اسپانیا با 1116 و چین با 1108 کیلوگرم پنبه محلوج در هکتار دارای بالاترین عملکرد و تعدادی از کشورهای افریقایی مانند موزامبیک و زامبیا و اوگاندا با عملکردی بین 100 تا 120 کیلوگرم در هکتار دارای کمترین عملکرد در سطح جهان بوده اند.
     انواع مختلف پنبه كه در ايران موجود مي باشد دو نوع ميباشد يكي پنبه هاي بومي كه از گروه پنبه هاي آسيايي است. اين نوع پنبه در نقاط مختلف كشور از جمله اصفهان، خراسان، يزد، كرمان و مازندران كشت مي شود. از ميان پنبه هاي بومي كه مورد مطالعه قرار گرفته اند پنبه بومي آريا بهترين شناخته شده است كه طول الياف آن بين 18تا19 ميليمتر است. نوع ديگر پنبه ها نژادهايي است كه از خارج به كشور وارد شده و پس از آزمايش نتيجه خوبي داشته و در نقاطي از كشور كشت كار آنها مرسوم گرديده و توسعه يافته است.
از سال 1333به بعد گونه هايي از پنبه ها در كشور وارد شد كه در ورامين و ديگر نقاط پنبه خيز كشور كشت شد و مورد مقايسه قرار گرفت و به تدريج آنهايي كه مناسب تشخيس داده شد نگهداري و بقيه را حذف نمودند. از ميان نژادهاي اصلاح شده منتخب در كشور ميتوان نژادهاي ساحل و ورامين را نام برد. اين نژادها براي مازندران و گرگان داراي ارجحيت خاصي بودند كه براي آنها به اثبات رسيده بود.
هم اكنون در ناحيه كردكوي و گرگان و مازندران از بذر ساحل و ساير نقاط كشور غير از فارس از بذر ورامين كشت مي شود.
بخش وسيعي از خاك ايران خصوصا مناطق تهران، خراسان، فارس، مركزي، مازندران، استان گلستان( گرگان گنبد) و كران آذربايجان شرقي كرمانشاه سمنان براي كشت پنبه مناسب ميباشد.