مراحل رشد پسته و محدودیتها و حساسیت های آب و هوایی

مراحل رشد ونمو پسته را می توان به مراحل مختلف تقسیم کرد :
1-    جوانه های گل نر و ماده در قسمت جانبی ساقه و جوانه های برگی در قسمت انتهایی ساقه متورم می شوند که تورم در جوانه های گل های نر بیشتر است.
مرحله تورم جوانه ها در اوسط اسفند ماه (معمولا از 20 اسفند) اتفاق می افتد.در این مرحله افت دمای هوا به زیر 3درجه باعث سرمازدگی درخت پسته می گردد. بر اساس تجربه کشاورزان و کارشناسان  در فاصله زمانی 20 اسفند تا 20 فروردین احتمال رخداد سرمازدگی در پسته زیاد است. هرچه ارقام، زودگل تر باشند، بیشتر تحت تاثیر سرمازدگی قرار می گیرند. کله قوچی ، زودگل ترین رقم استان بوده و بیشتر از همه از سرمازدگی آسیب می بیند. احمد آقایی و اوحدی و بادامی متوسط گل بوده و دیرگل ترین رقم، رقم اکبری بوده و نسبت به سرمازدگی سازگارتر است.
اقدامات پیشگیرانه:
الف- بلند مدت: بررسی  و تحلیل آمار بلند مدت منطقه و تعیین بازه های زمانی که بیشترین احتمال وقوع آخرین سرمازگی های بهاره در آن به وقوع پیوسته و جایگزین کردن ارقام آسیب پذیر با سازگار ترین ارقام.
ب - میان مدت: تغذیه مناسب درخت :
استفاده از کود های فسفات (30 کیلو در هکتار) و بویژه پتاس (40کیلو در هکتار)  همراه با کودهای حیوانی بصورت چالکود بلافاصله بعد از خزان درخت (بالا بردن نسبت C/N)(10)
 همچنین استفاده از موادی مانند پاکلوبوترازول (PBZ) که ماده ای است که می تواند باعث تاخیر در گلدهی گردد.

در کشتیار بیشتر بخوایم:انواع آفات درخت پسته

ج- کوتاه مدت.
استفاد از مواد ضد یخ
استفاده از فن ها و دستگاه مولد باد که هوای گرم بالا را به پایین کشیده و با به جریان در آمدن هوا سرمازدگی تشعشعی را کاهش می دهد.
ایجاد دود از طریق آتش زدن کاه، هیزم و غیره
استفاده از بخاریهای باغی.
لازم به ذکر است  انجام اقدامات کوتاه مدت فقط در سرمازدگی های تشعشعی کاربرد داشته و در سرماهای سینوپتیکی یا جبهه ای کارایی ندارد. لذا پیش بینی و اطلاع رسانی بموقع این پدیده می تواند به کشاورز کمک کند تا به موقع برای انجام اقدامات پیشگیرانه و مناسب آماده گردد.
نکته قابل توجه دیگر در این زمان، شروع فعالیت آفات کرمانیا و رکورواریا می باشد. زمانی که میانگین دمای هوا به10 درجه سانتیگراد رسید پروانه چوبخوار که بصورت لارو نسل چهارم زمستانگذران و در داخل سرشاخه است شاخه را سوراخ کرده و از آن خارج و پس از طی مسافتی کوتاه تبدیل به شفیره می شوند.
 همچنبن در این مرحله فرم زمستانه پسیل به سمت درختان پسته پرواز می کنند. علاوه بر آن در اواسط اسفند با افزایش دما و طول روز زنجره های زمستان گذران نیز در باغ ظاهر می شوند.
2-    جوانه های گلهای ماده و برگی کشیده شده و سنبله های گلهای نر ظاهر می شوند.
در این مرحله هم خطر سرمازدگی وجود دارد
این مرحله مصادف با تخمریزی زنجرههای ماده هم می باشد.
3-    تولید گرده به وسیله سنبله های نر و ظهور گلهای ماده یعنی مرحله گرده افشانی و مرحله اولیه ظهور برگ ها.
در این مرحله نیز هنوز خطر سرمازدگی وجود دارد که توضیحات لازم در این مورد داده شد.
گرده افشانی پسته توسط باد انجام میگردد و حشرات هیچ نقشی در آن ندارند. عواملی که گرده افشانی را مختل می کند به شرح ذیل می باشند:
        الف- بارندگی
        ب- باد های با سرعت بالای 60 کیلومتر بر ساعت
       ج- گرد و خاک
       د- رطوبت بالای 85 درصد
      ه- گرمای هوا و وزش باد های گرم و خشک که باعث خشک شدن سطح کلاله میگردد.
دمای بالای 32 درجه باعث کاهش سرعت جوانه زنی دانه گرده و خشک شدن سطح تخمدان می گردد.
متاسفانه هیچ راهکاری برای کنترل عوامل فوق وجود ندارد.
فقط در ارقام دیر گل که احتمال دارد گرده افشانی با گرما مواجه گردد می توان توصیه نمود که با استفاده از روغن ولک باعث زودتر اتفاق افتادن گلدهی گردید.
در این مرحله باید از سمپاشی خودداری شود.
این مرحله مصادف با تخم گذاری پسیل های زمستان گذران می باشد
این مرحله مصادف با ظهور حشرات بالغ پروانه چوبخوار یا کرمانیا میباشد.

در کشتیار بیشتر بخوایم: پروانه چوبخوار یا کرمانیا

4-    زوال گلهای نر وریختن سنبله های آن و تشکیل میوه و خوشه های پسته و ظهور کامل برگها وبرگچه ها در انتهای سا قه.
این مرحله حدودا از  15 تا اواخر فروردین یا اوایل اردیبهشت ( بسته به شرایط اقلیمی و رقم) اتفاق می افتد. در این مرحله آبیاری شروع می شود. یعنی اولین آبیاری در این مرحله انجام می شود و از این مرحله باید توصیه گردد برای کاهش تبخیر  از شخم زدن زمین بعد از آبدهی و سایر روش ها استفاده گردد.
پروانه میوه خوار پسته نیز که از اوسط فروردین در باغ ظاهر شده اند در این مرحله پس از تشکیل میوه های ریز، روی میوه، خوشه و برگ های خوشه تخم گذاری می کنند.
این مرحله مصادف با شروع تغذیه پوره های زنجره از میوه های تازه تشکیل شده می باشد.
5-    فرم گیری خوشه ها.
مرحله ارزنی شکل و لوبیایی شکل در این مرحله می باشد
پوره های پسیل در این مرحله (که اوایل اردیبهشت هست) کوشش های تغذیه ای خود را شروع می کنند و عملیات نامناسب در باغ سبب افزایش جعیت پسیل و از دست رفتن آب دم خوشه شده  و ریزش خوشه را در پی خواهد داشت(9).
این مرحله (حدود اوایل اردیبهشت) همزمان با ظهور سن قرمز در باغ می باشد. این سنها با فرو بردن خرطوم خود در میوه های تازه تشکیل شده پسته، باعث عارضه لهیدگی یا زخم پوست رویی(Epicarp lesion) یا "داغو" و در نهایت سیاه و خشک شدن و ریزش تعداد زیادی از میوه های پسته می شوند. این سنها هر چند سال یکبار با جمعیت بالا در باغات پسته ظاهر می شوند.
خسارت اصلی زنجره نیز توسط پوره های آن در این مرحله اتفاق می افتد به گونه ای که پوره های این حشره با فرو بردن خرطوم خود به داخل میوه ها ، سبب ایجاد لهیدگی یا زخم پوست رویی میوه (همان عارضه داغو) و  سیاه، خشک شدن و ریزش دانه  خواهند گشت.
سالهایی که بدلیل خشکسالی، مراتع خشک باشد این آفت طغیان نموده و خسارات بسیار سنگینی را بخصوص در باغات حاشیه مراتع وارد می نمایند. علاوه بر این وزش بادهای موسمی و نیز زمستانهای ملایم و گرم نیز در طغیان این آفت نقش دارد.
حدود اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت تخم پروانه میوه خوار (رکورواریا ) نیز تفریخ شده و لاروهای نسل اول  با جویدن پوست رویی میوه و تعبیه یک سوراخ ریز وارد آن شده و از محل رشد جنین یعنی قاعده میوه تغذیه میکنند  (این آفت نیز سبب داغو می شود.
بنابراین شروع شمپاشی بر علیه آفاتی نظیر کرمانیا، زنجره، رکورواریا، پسیل، سنها .. از این مرحله می باشد.
در این مرحله محلول پاشی با کودهای مایع بویژه کلسیم دار انجام می شود.
اختلالات آب و هوایی مربوط به مرحله 4 و 5: 
در این دو مرحله  ( مرحله 4 و 5 ) دو عامل باعث ایجاد خسارت و کاهش محصول می گردد:
الف- نوسانات بالای دمای در شبانه روز  (در اردیبهشت ماه) :  در مرحله 5 زمانی که دانه ها لوبیایی شکل هستند، نوسانات دمایی و اختلاف دمایی شب و روز باعث ترکیدن و ازبین رفتن دانه ها می شود.
توصیه ها و راهکار ها :
انجام تغدیه مناسب با استفاده از کود های پتاسه بلافاصله بعد از خزان درخت یا در اواخر بهمن و کاهش احتمال سرماهای شدید
محلول پاشی با استفاده از کود های حاوی کلسیم بلافاصله بعد از ارزنی شدن میوه

در کشتیار بیشتر بخوانیم: آبیاری درختان پسته(عملیات داشت)


ب- افزایش دمای هوا که باعث افزایش سقط جنین و افزایش پوکی می شود:
این عارضه در هر دو مرحله بالا یعنی 4و 5 می تواند باعث بروز خسارت گردد. یعنی در این دو مرحله بالا رفتن دما از حدود 37 درجه سانتیگراد بویژه اگر با کاهش رطوبت و خشکی شدید همراه باشد باعث از بین رفتن جنین پسته می شود. لازم بذکر است، اگر در این زمان نوسان و افزایش دما تدریجی باشد، پسته تا دمای 39 درجه را ، شاید بتواند تحمل نماید و خسارت زمانی افزایش قابل ملاحظه خواهد داشت که ، نوسان شدید دمایی حاکم شود، مثلا در طول 24 ساعت بیشینه دما افزایش 7یا 8 درجه ای را نشان دهد.
راهکارها و توصیه های لازم برای غلبه درخت بر گرما و کاهش خسارت ناشی از دمای بالا:
الف- کاهش دور آبیاری.
ب- در میانمدت برای کاهش این اختلال باید از آبیاری درخت از 20 اسفند تا 25 فروردین خودداری نمود.
ج- کود پتاس زمستانه همراه با کود مرغی (حداقل 15 تا 20 روز قبل از باز شدن جوانه ها).
د – باقی گذاشتن علف های هرز بعنوان پوشش در زیر سایه انداز درخت در خرداد، تیر و مرداد می تواند شدت گرما را کاهش دهد.
برای کاهش خسارت گرما جدیدا از کائولین نیز استفاده شده که خیلی توصیه نمی گردد.
از اواخر تیر و اوایل مرداد ( بسته به سال و منطقه) گرمای بالا دیگر تاثیر آنچنانی روی درخت نخواهد داشد

6-    در این مرحله رشد پسته با شتاب بوده و با رشد پریکارپ همراه است ولی مغز در این مرحله رشد نمی کند.
بالا رفتن دما در این مرحله( حدود 37 ) نیز مانند دو مرحله قبل باعث سیاه شدن مغز و سقط جنین میگردد.
7-    اندازه پسته ها تقریباً به اندازه نهایی خود می رسند ولی فاقد مغز هستند.
8-    شروع رشد مغز و بزرگ شدن لپه ها.شروع خندان شدن پسته ها ودرنهایت اگزوکارپ ومزوکارپ جدا می شوند آندوکارپ هنوز کاملا سخت نشده است. (حدودا از اواخر خرداد شروع می شود)(6 و7)
گرمای بالا باعث کامل نشدن مغز (نیم مغزی) می شود.
رشد مغز در پسته که حدودا از اواخر خرداد شروع و تا اواخر خرداد و اوایل شهریور ادامه دارد (بسته به شرایط محیطی و رقم ممکن است 10 روز زودتر یا دیر تر باشد) حساسترین زمان و مرحله نسبت به خسارت پسیل می باشد(مهر نژاد).
جمعیت بالای پسیل در این زمان و عدم مدیریت مناسب باعث کاهش و توقف رشد  مغز و در نهایت افزایش پوکی نیم مغزی و کاهش درصد خندانی در پسته میگردد. بویژه در باغهایی که از لحاظ تغذیه و آب شرایط مناسبی را نداشته باشند(9).
این مرحله مصادف با ظهور و هجوم سنهای سبز به باغات و درختان پسته می باشد. این سنها قادرند قطعات دهانی خود را در پوست استخوانی پسته فرو برده و ازمغز پسته تغذیه نمایند. و در ابتدای مرحله رشد مغز، موجب توقف رشد مغز شده و در مراحل بعدی یک فرورفتگی را بصورت یک لکه تیره ایجاد می نمایند و مغز پسته بدمزه و تلخ می شود .
اگر قطعات دهانی این سن آلوده به قارچ باشند باعث ایجاد عارضه ماسو یا بعبارتی بیماری استیگماتومیکوز می شود که در آن روی مغز پسته و بافتهای آن یک مایع لزج و چسبنده بوجود آمده و در نهایت باعث چوب پنبه ای و بد شکل شدن مغز می گردد.
9-    سخت شدن اندوکارپ همراه با رشد سریع مغز و آغاز رسیدن
در این مرحله نیز همچنان خسارت سن سبز می تواند وجود داشته باشد
10-     دگرگونی رنگ پوست نرم رویی.
نامنظم شدن آبیاری و اختلاف دمای شبانه روزی باعث ترکیدن پوسته بیرونی و رشد قارچ مولد آفلاتوکسین میگردد. برای جلوگیری از این عارضه نیز مدیریت و تغذیه مناسب توصیه می گردد. و مهمترین کود که برای آن توصیه می گردد کود های پتاسه (بلافاصله بعد از خزان) می باشند.
 آغاز خندان شدن پسته ها و در پایان اگزوکارپ ومزوکارپ از آندوکارپ جدا می شود
 رسیدن.
رسیدن و برداشت از شهریور شروع می شود. کله قوچی از اول مهر، فندقی 15 شهریور، بادامی از اول تیر تا نیمه شهریور، اوحدی حدودا نیمه شهریور می باشد.
آنچه در این مرحله اهمیت دارد برداشت بموقع (بلافاصله بعد از رسیدن) برای کاهش ترکیدن پوست رویی می باشد. برای تعیین زمان رسیدن می توان از روش مجموع حرارت موثر یا نیاز حرارتی  استفاده نمود. یعنی اگر مجموع حرارت موثر لازم برای رسیدن ارقام مختلف را داشته باشیم می توانیم با استفاده از آن و متوسط دمای شبانه روزی منطقه زمان برداشت مناسب را برای ارقام مختلف پیش بینی نمود.

در کشتیار بیشتر بخوانیم: مرحله انبار داری محصول پسته

 


شاید برای شما مفید باشد:  جدیدترین توصیه های فنی پسته