تاریخچه پراکنش و محصول گیلاس

تاریخچه گیلاس:
نام فرانسوی آن که مریزیر می باشد، بدون شک از کلمه مریس که در واقع یک اصطلاح بریتانیایی است گرفته شده است. منشا این کلمه از مریکا است که واژه ای فرانسوی و میوه ای است سته که پلینی از آن یاد کرده است. مازارد و ژین نیز نام-هایی هستند که برای این گروه استفاده می شود.
    گیلاس، درختی خزان کننده با قامتی بزرگ است که گاهی ارتفاعش به 20 متر هم می رسد. پوست درخت، نازک و براق و برگهایش بزرگ هستند. برگ ها زبر و خشن هستند و لبه هایی دندانه دار و نامنظم دارند. دمبرگها در گیلاس طویل اند و دارای غدههایی متمایل به قرمز در نزدیکی پهنک برگ می باشند. گل ها در گیلاس کاملا سفید بوده و حدود 2.55/2 سانتی متر قطر دارند. این گل ها یا به صورت منفرد در محور شاخه های سال قبل و یا به طور گروهی و به صورت 5 گل که یک جوانه رویشی را در یک سیخک یا شاخه قدیمی تر در برگرفته اند، بوجود می آیند. در گونه های وحشی، میوه  ها تا حدودی گرد هستند و رنگشان قرمز یا سیاه و اندازه شان کوچک است(قطرشان حدود 2 سانتی متر است).
    گیلاس بومی بخش هایی از آسیا، بویژه مناطق شمالی ایران، همچنین اکراین و سایر کشورهای قسمت های جنوبی رشته کوه های قفقاز است. علاوه بر این، گیلاس بومی اروپا نیز می باشد و در جنوب سوئد تا یونان، ایتالیا و اسپانیا نیز یافت شده است. جوامع وحشی این میوه غالبا در مناطقی که کم آهک هستند یافت می شوند. ظاهرا این گونه از اطراف دریای خزر و دریای سیاه منشا گرفته و از آنجا به تدریج گسترش یافته است. در ابتدا این گسترش توسط پرندگانی صورت گرفته است که میوه های این درختان را می خوردند و سپس هسته های آنها را در چینه دان خود ذخیره کرده و تا فواصلی دورتر آنها را می بردند. اما گسترش این میوه به کندی صورت می گرفت، زیرا پس از اینکه پرندگان مهاجر از اروپا عبور می کردند میوه ها می رسیدند و لذا انتشار این میوه به میزان زیادی بستگی به حرکت پرندگان محلی داشته است.
    شواهد نشان می دهد که پراکنش این میوه و اهلی شدن آن به طور گسترده ای صورت گرفته است، زیرا امروزه در مناطق وسیعی از شمال هند، دشت های جنوب اروپا و حتی در جزایر پراکنده از جمله جزیره مدیرا، به صورت وحشی یافت می-شود. این که آیا این پراکنش کاملا به پرندگان نسبت داده شود یا نه تا حدودی بحث انگیز است. از طرف دیگر، با وجود این که احتمال می رود گسترش این میوه، با کوچ بزرگ انسان ها در طول اروپا و آسیا در ارتباط باشد، اما بعضی از مدارک، بیانگر این هستند که در بسیاری از نقاط، اهلی شدن این میوه بعد از عصر حجر و بعد از مهاجرت آریاییها بوده است. علاوه بر این، بعضی از مولفین معتقدند که اولین تلاش ها در مورد کشت گیلاس مربوط به ساکنین اولیه دریاچه آلپین می-باشد. به هر حال، آنچه که مستند و معتبر است، این است که قبل از دستیابی یونانی ها به تمدن بزرگشان در یونان، گیلاس از سال ها قبل تحت عنوان کریس، در آلبانی برای آلبانیایی ها شناخته شده بود.